Halklar, inançlar, kültürler bir arada

 

Semiha Alankuş 

 

HABER MERKEZİ- Yaklaşık bir haftadır saldırı altında olan Halep’in Eşrefiye ve Şêxmeqsûd mahalleleri tarih boyu halkların, inançların ve kültürlerin bir arada oldukları mekanlar.

 

Kuzey ve Doğu Suriye’de Kürt halkının halklarla birlikte geliştirdiği sistem tüm dünya halkları için ortak, komünal, özgür yaşam alternatifi ortaya çıkardı. Bu alanlardan biri de Halep kentinin iki mahallesi. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın Demokratik Ekolojik Kadın Özgürlükçü Paradigması ekseninde adı bu günlerde sıkça gündeme gelen ve dünyanın duyduğu Eşrefiye ve Şêxmeqsûd mahallelerinde halkların, inançların ve kültürlerin birlikte yaşadığı bir sistem inşa edildi. Bu iki mahalle bu günlerde yoğun bir saldırı altında, halk bir kırımla karşı karşıya. 

 

Suriye Geçici Hükümeti adıyla meşrulaştırılan ve adı halkların katledilmesi ile gündeme gelen DAİŞ’in şekil değiştirmiş hali olan HTŞ, bu iki mahalleyi günlerdir hedef almış durumda. Neden buralar hedef? 

 

Tarihsel olarak Halep ve bu iki mahalleye ele alacağız.

 

Halep kenti, Ortadoğu’nun en eski yerleşim alanlarından biri. Binlerce yıllık tarihi boyunca yalnızca bir ticaret ve geçiş noktası değil; aynı zamanda halkların, inançların ve kültürlerin iç içe geçtiği canlı bir yaşam alanı. Mezopotamya ile Akdeniz arasındaki kent, tarih boyunca farklı uygarlıkların, kültürlerin izlerini taşıyan çok katmanlı bir toplumsal hafıza yarattı. Tarihi MÖ 3000’li yıllara kadar uzanan Halep kenti Hititler, Asurlular, Persler, Helenistik krallıklar, Roma ve Bizans’ın hakimiyeti altında kaldı. Sadece bu değil, ardından da Emeviler, Abbasiler, Selçuklular ve Osmanlılar geldi bu topraklara, Bu dönemlerde de kent İpek Yolu’nun en önemli duraklarından biri oldu. 

 

Yeniden üretilen yaşam merkezi

 

Bu süreklilik, Halep’i “fethedilip terk edilen” bir şehirden ziyade, her dönemde yeniden üretilen bir yaşam merkezi yaptı. Kentin merkezinde yükselen Halep Kalesi, yalnızca askeri bir yapı değil; aynı zamanda şehrin tarihsel belleğinin somutlaşmış hâli. Çevresindeki çarşılar, hanlar ve mahalleler, yüzyıllar boyunca kesintisiz bir kent yaşamına tanıklık etti.

 

Halklar, inançlar, diller…

 

Halep’i özel kılan temel unsurlardan biri, çok halklı yapısıdır. Araplar, Kürtler, Ermeniler, Süryaniler, Türkmenler ve Çerkesler yüzyıllar boyunca bu şehirde birlikte yaşadı. Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler kendi inanç mekânlarını, mahallelerini ve kültürel alanlarını koruyarak ortak bir şehir kültürü yarattı. Bu birlikte yaşam pratiği, yalnızca mekânsal bir yan yana geliş değil; gündelik hayatta kurulan derin bir toplumsal ilişkiler ağıydı. Halep’te farklı diller sokakta, pazarda, evlerde birbirine karışır; mutfaktan müziğe, zanaatten ticarete kadar her alanda bu çoğulluk hissedilirdi.

 

İki mahalle yeni yaşam

 

2011 sonrası Suriye’de derinleşen savaş, Halep’i en ağır biçimde etkileyen şehirlerden biri haline getirdi. Ancak buna karşı kentin Şêxmeqsûd ve Eşrefiye mahalleleri yıkım ve yok etmeye karşı yeni bir yaşamın birlikte inşa edileceğini gösterdi. 

 

Eşrefiye Mahallesi

 

Eşrefiye Mahallesi, Halep’in kuzeyinde yer alan, kentin tarihsel ve toplumsal dokusu içinde özel bir yere sahip mahallelerden biri. Yalnızca bir yerleşim alanı değil; Kürt kimliğinin, çok kültürlü yaşamın ve halk direnişinin somutlaştığı bir mekân olarak Halep hafızasında derin izler taşır. Eşrefiye, yüzyıllar boyunca farklı halkların yollarının kesiştiği Halep’in içinde, özellikle Kürt toplumsal varlığının görünür olduğu merkezlerden biri olmuştur. Eşrefiye’nin oluşumu, Halep’in Osmanlı döneminden itibaren bölgesel ticaret, göç ve emek hareketleriyle büyümesiyle doğrudan bağlantılıdır. Özellikle 20. yüzyılın başlarında Kürt nüfusun Halep’e yönelmesiyle birlikte Eşrefiye, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı mahallelerden biri haline geldi. Mahalle, kırsaldan kente göç eden emekçi ailelerin tutunma alanı olurken, aynı zamanda Halep’in çok kültürlü yapısına Kürt dili, kültürü ve yaşam biçimiyle güçlü bir katkı sundu. Eşrefiye, kentle kurduğu bu bağ sayesinde hem Halep’in ekonomik yaşamına dahil oldu hem de kendi toplumsal dokusunu korumayı başardı. Mahalle, uzun yıllar boyunca dışlanmışlık ve yok sayılma politikalarına rağmen, kendi iç dayanışmasıyla ayakta kalan bir yerleşim alanı olarak varlığını sürdürdü.

 

Savaş ve yeni yaşam

 

Suriye’de 2011 sonrası başlayan savaş, Eşrefiye’yi doğrudan etkiledi. Ancak mahalle, bu süreçte yalnızca bir mağduriyet alanı olarak değil, aynı zamanda bir direniş mekânı olarak öne çıktı. Eşrefiye halkı, silahlı grupların saldırılarına ve zorla yerinden edilme politikalarına karşı topraklarını terk etmemek için direndi. Özsavunma pratikleri, mahalle içi örgütlenmeler ve sivil dayanışma ağları, Eşrefiye’nin ayakta kalmasında belirleyici oldu. Bu direniş, yalnızca askeri bir tutum değil; kimliği, hafızayı ve birlikte yaşam iradesini koruma mücadelesi oldu. Demokratik Ekolojik Kadın Özgürlükçü Paradigma temelinde bir sistem ve gelecek inşa edildi. Kültürün, direnişin ve dayanışmanın iç içe geçtiği bu alan, Kürt halkının Suriye’deki varlığının ve mücadele tarihinin önemli duraklarından biri.

 

Şêxmeqsûd Mahallesi

 

Kentin kuzeyinde yer alan Şêxmeqsûd Mahallesi, yalnızca bir yerleşim alanı değil; Ortadoğu’nun çok katmanlı tarihini, halkların birlikte yaşam deneyimini ve direniş hafızasını içinde barındıran özgün bir mekândır. Yüzyıllar boyunca farklı halklara, dillere ve inançlara ev sahipliği yapan Halep kentinin en karakteristik mahallelerinden biri olan Şêxmeqsûd, özellikle Kürt halkı açısından hem tarihsel hem de siyasal bir anlam taşır. Suriye’de uzun yıllar uygulanan inkâr ve asimilasyon politikalarına rağmen Şêxmeqsûd, Kürt dilinin, kültürünün ve toplumsal hafızasının korunabildiği alanlardan biri olarak varlığını sürdürdü.

 

Şêxmeqsûd’un sokaklarında Kürtçe, Arapça ve Ermenice yaşamın dilidir. Mahalle, çok kültürlü yapısıyla Halep’in toplumsal mozaiğinin canlı bir örneğidir. Kadınlar, mahallenin toplumsal dokusunda merkezi bir rol oynar. Mahallede kadın emeği, hem ev içi yaşamda hem de kamusal alanda belirgindir. Savaş koşullarında dahi kadınların örgütlü biçimde yaşamı yeniden kurma çabası, mahalleyi farklı kılan başlıca özelliklerden biridir.

 

Suriye’deki iç savaş ve çatışmalarla  Şêxmeqsûd da, en ağır saldırılara maruz kaldı. Kuşatmalar, bombardımanlar ve temel ihtiyaçlara erişimin engellenmesi, mahalle halkının günlük yaşamını derinden etkiledi. Buna rağmen Şêxmeqsûd, halkın öz örgütlülüğü ve dayanışmasıyla ayakta kalmayı başardı. Mahalle, yalnızca askeri değil; yaşamı savunmaya dayalı bir direniş pratiği geliştirdi. Fırınların, sağlık noktalarının, eğitim alanlarının korunması; direnişin gündelik yaşamla iç içe geçtiği bir model ortaya koydu. 

 

Şêxmeqsûd, Kürt halkı açısından kentte var olmanın, kimliğini koruyarak yaşamanın ve öz yönetim fikrinin somutlaştığı bir alan. Aynı zamanda Arap, Ermeni ve diğer halklarla kurulan ilişkiler, mahalleyi birlikte yaşam deneyiminin önemli bir örneği haline getirdi. Dolayısıyla mahalle yalnızca Halep’in değil, Ortadoğu’nun geleceğine şu mesajı veriyor: Halkların eşit, özgür ve dayanışma temelinde bir arada yaşayabileceği bir toplumsal model mümkün.