HABER MERKEZİ - UNAMA, Afganistanlı kadınlarının resmi adalet mekanizmalarına erişiminin erkeklere göre neredeyse dört kat daha az olduğunu açıkladı. Raporda, Taliban’ın kadınlara yönelik kısıtlamalarının adalete erişimdeki krizi derinleştirdiği vurgulandı.

 

Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), Uluslararası Kadınlar Günü dolayısıyla Afgan kadınlarının adalete erişimine ilişkin yeni raporunu yayımladı. Afgan kadınlarla yüz yüze ve çevrimiçi yapılan görüşmelere dayanan raporda, kadınların resmi adalet mekanizmalarına erişiminin erkeklere kıyasla neredeyse dört kat daha az olduğu belirtildi.

 

UNAMA açıklamasında, bu tablonun birçok kadını haklarını savunmak, korunma talep etmek ve maruz kaldıkları ihlallere karşı güvenli kanallara ulaşmaktan mahrum bıraktığı ifade edildi. Açıklamada, resmi adalet mekanizmalarına erişim eksikliğinin, Taliban’ın uyguladığı çok yönlü yasaklar nedeniyle kadınlar ve kız çocukları açısından krizi daha da ağırlaştırdığı kaydedildi.

 

‘Kurumlardaki güven sarsılıyor’

 

UNAMA Başkanı Georgette Gagnon, toplumun geniş kesimlerinin hak arama yollarında engellerle karşı karşıya bırakılmasının kurumlara olan güveni sarstığını belirtti. Geergette Gagnon, “Toplumun büyük kesimleri hak taleplerini çözme ve dokunulmazlık elde etme konusunda engellerle karşılaştığında, kurumlara olan güven sarsılır ve bireyler daha savunmasız hale gelir” dedi.

 

Afganistan’daki BM Kadın Birimi Başkanı Susan Ferguson da adalete erişimin kadınların güvenliği ve onuru için temel bir hak olduğuna işaret etti. Susan Ferguson, kadınların adalet kurumlarından dışlanmasının, kadınların özerkliğini ve ev dışında destek arayabilecekleri sınırlı imkanları daha da aşındırdığını belirtti.

 

Kadınların yarısından fazlası erişimin kötüleştiğini söyledi

 

BM Kadın Birimi ve Uluslararası Göç Örgütü’nün Aralık 2025’te Afgan kadınlarla yaptığı görüşmelere dayanan rapora göre, görüşülen kadınların yarısından fazlası resmi adalet mekanizmalarına erişimin son bir yılda daha da kötüleştiğini ifade etti.

 

Raporda, kadınların bu kötüleşmeyi büyük ölçüde Taliban’ın Kadın İşleri Bakanlığı ve Afgan Bağımsız İnsan Hakları Komisyonu gibi temel kurumların faaliyetlerini askıya almasına, hukuk alanındaki kadın uzmanları uzaklaştırmasına ve kadın odaklı çok sayıda hizmet merkezini kapatmasına bağladığı kaydedildi.

 

Kadınlar gayri resmi mekanizmalara itiliyor

 

UNAMA, Taliban’ın suç ve ahlak kurallarının da kadınların koruma ve hesap verebilirlik talebinde bulunmasının önünde yeni engeller yarattığını belirtti. Raporda, kadınların yerel düzeyde işleyen ve çoğunlukla yerel ileri gelenlerin yer aldığı, kadınların ise yeterince temsil edilmediği jirga ve şura gibi gayri resmi çözüm mekanizmalarına yönlendirildiği ifade edildi. Bu durumun, kadınların şikayetlerini dile getirme imkanlarını sınırlandırdığı ve cezasızlık zeminini büyüttüğü vurgulandı.

 

Kadın merkezli mekanizmalar çağrısı

 

UNAMA, görüşülen kadın ve erkeklerin, kadınların adalete erişimini koruyacak kurumsal mekanizmaların güçlendirilmesini, mahalle düzeyinde kadın merkezli ve kadın öncülüğündeki çatışma çözüm mekanizmalarının yeniden kurulmasını ve gizli danışmanlık hizmetlerinin desteklenmesini talep ettiğini aktardı. Raporda ayrıca kadınlara hukuki, psikolojik ve koruyucu hizmetler sunacak kadın destek merkezlerinin kurulması çağrısı da yer aldı.

 

Taliban kadınlara yönelik mekanizmaları tasfiye etti

 

Taliban’ın Afganistan’da yeniden kontrolü ele geçirmesinden bu yana kadınların eğitim, çalışma ve kamusal yaşama katılım haklarına kapsamlı kısıtlamalar getirdiği belirtilen raporda, kadınların kamusal alandaki varlığının sistematik biçimde hedef alındığı ifade edildi. Raporda, kadınlara özgü hukuki mekanizmaların ve kadınları destekleyen kurumların da büyük ölçüde tasfiye edildiği kaydedildi.