MERKEZÊN XEBERAN - Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî bi wesîleya 8ê Adare Roja Cinîyan a Dinya beyanatêk şirawit û va “Meseleya azadîya cinîyan meseleya tewr girînge ya dewrê ma ya. Şertê resayîşê komelê demokratîkî, şertê bingeyên yê sosyalîstbîyayîşî, têkilîya demokratîke û azade ya bi cinîyan a.” 

 

Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî bi wesîleya 8ê Adarê Roja Cinîyan a Dinya beyanatêk cinîyan rê şirawit û beyanat de wina ame vatiş:

 

“Ez têkoşînê şima selam kena ke şima wazenê seserra 21ine bikerê seserra cinîyan! 

 

Vengdayîşê Aştîye û Komelê Demokratîkî yê 27ê Sibata 2025ine û Manîfestoyê Aştîye û Komelê Demokratîkî, azadîya cinîyan sey babêtêkê bingeyênî yê sosyalîzmî nîşan danê û çareserîya ci ya hemdem sey bingeyê çareserkerdişê heme problemanê komelkîyan vînenê. Meseleya şoreşê cinîyan heme babêtanê bînan ra verîya. Ez azadîya cinîyan ronena vernî.

 

Meseleya azadîya cinîyan meseleya tewr girînge ya dewrê ma ya. Şertê resayîşê komelê demokratîkî, şertê bingeyên yê sosyalîstbîyayîşî, têkilîya demokratîke û azade ya bi cinîyan a. Bi rayîrê paradîgmayê modernîteya demokratîke û bi rayîrê jîneolojîye ke ma bingeyê çarçeweya ci ya termînolojîk û teorîkî aver berdo, nê warî de averşîyayîşê girîngî virazîyayê. Labelê, sîyasetê ci yê pratîkî, yanî awankerdişê ci, berpirsîyarî û wezîfeyo ma yê bingeyên o.

 

Zaf girîng o ke têkilîyêka raşte mîyanê tarîxî, ewro û ameyoxî de bi hawayêkê cinîpawitoxî bêro awankerdiş. Pêro tarîxê merdimîye de, ciwîyayîşê komelkî bi xêrê hêzê awankerî yê fîgurê cinîya maye mumkin bîyo. No hêzo awanker bîyo sebebê komelkîbîyayîşê merdimîye. Xala tewr girînge tîya de awa ke awankerdişê merdimîye hetê cinîyan ra û serê bingeyêkê komunalî de ameyo kerdene. Nayo zaf girîng o û rasterast bi azadîya cinîyan a ewro û ameyoxî girêdaye yo. Nê her di xalî hem seba hîşmendîya serê koletîya cinîyan û hem zî seba awankerdişê cinîya azade ya ewro û ameyoxî girîng ê. Heto bîn ra, ganî merdim weş fam bikero ke problema komelkî senî dest pêkerdo.

 

Bê ke ma fam bikerê ke cinîyan senî komelo dayîksalar serê bingeyê komunalî de awan kerdo; dima camêrdanê seydwanan ê kiştoxanê kastî senî komelo dayîksalar lete kerdo û bi nê çîyî tarîxê koletîye hem seba cinîyan û hem zî seba komelî senî dest pêkerdo, cinîya azade nêna afernayene, komelo demokratîk nêno awankerdene. Komelo dayîksalar komelê cinîyan o. Letekerdişê komelê dayîksalarî hetê kiştoxê kastî ra û destpêkerdişê prosesê şaristanî, çînî û dewletî ke ma ci rê vanê; şaristanîya dewlete, îfadeyê koletîya cinîyan o. Verba nêyî, xala ma ya destpêkî ya bingeyêne awa ke ma bi rayîrê famkerdişêkê komunalîstê demokratîkî yê şaristanîye û modernîteya demokratîke heme ercanê ke komelê dayîklarî de vîndî bîyê, bibedilnê bingeyê komelê neweyî, şaristanîye û modernîteye.

 

Coka, munaqeşeyêko rast yê sosyalîzmî ke ma eşkenê ci rê vajê modernîzekerdişê sosyalîzmî zî rayîro rast o seba derbaskerdişê sosyalîzmo reel. Çinbîyayîşê çarçeweya duriste ya problemanê komelkîyan teorîya sosyalîzmê reelî de, nêkerdişê formulê rastî yê komelê dayîksalarî bîyê sebeb ke analîzkerdişê rastî yê şaristanîya dewletpereste ya ke nê bingeyî ser o aver şîya, nêvirazîyo. Coka, rexneyê mîyanê Manîfestoyî de û çareserîya ke seba ey ameya averberdene zaf ercîyayî yê. Bi awankerdişê azadîya cinîyan, komelo ekolojîkû komelo sosyalîsto demokratîk yê vera kapîtalîstî ke hîrê stûnê modernîteya demokratîke yê, ma eşkenê qala rayîrêkê rastî yê sosyalîstî bikerê. Tena serê nê bingeyî de seba têgêrayîşê sosyalîstî yê dinya û têgêrayîşanê vera kapîtalîstan manîfestoyêko newe eşkeno bêro averberdene û komeleko newe yo sosyalîsto demokratîk û çarçeweya ci ya rêxistinî û têkoşînî ya raşte bêro afernayene.

 

Analîzê kapîtalîzmî bi perspektîfê erco zêde, meta ûmetabîyayîşî ya ke hetê Marks û Marksîstan ra di seserranê peyênan de ameya kerdene, bîyo sebebê analîzêkê sînordarî yê kapîtalîzmî, la bîyo sebebê binkewtişê pratîkî yê demdergî yê sosyalîzmî. Ma seba xebitnayîşê cinîyan yê hetê sîstemî ra pênaseya “Şahbîyayîşê metayan" aver berd. Sîstemê kapîtalîstî de, cinîye sey şahbîyayîşê metayan ameya bedilnayene û bi nê hawayî bîya unsuro berhemder yê sîstemî. Coka, herinda metayî de analîzkerdişê rewşa cinîyan ke sey şahbîyayîşê metayan ameya bedilnayene, do rayîro tewr rast bo seba famkerdişê kapîtalîzmî. Tena a game merdim eşkeno teorîyêka rastîne ya sosyalîzmî aver bero. Tena a game teorîyêka realîsteya sosyalîzmî eşkena bêro averberdene.

 

Hewce yo merdim nê metayêk, cinîya ke sey şahbîyayîşê metayan ameyo bedilnayene analîz bikero. Seba famkerdişê sîstemê ke derûdorê cinîyan de ameyo awankerdene, ganî merdim metakerdişê cinîyan roşn bikero. Çunke metakerdişê cinîyan û bedilnayîşê înan o game bi game rê şahbîyayîşêmetayan destpêkê problemî yo. Manîfestoyê Aştî û KomelêDemokratîkî sey şahbîyayîşê metayan serê problema cinîyan vîndeno. Bi dîyarkerdişê nêyî, ma tena hetanê edebî yan zî sîyasîyan yê problemî dîyar nêkenê; ma wazenê metakerdişê cinîyan bêro famkerdene. Sîstemê dewlete de, cinîye metayêk a, hem zî şahbîyayîşê metayan a. Çunke her qismê bedenê aye metayêk o ke yew bi yew ameyo metakerdene; a xala destpêkî ya mekanîzmayanê îstîsmarkerdişî, xamkerdişî û rijnayîşî ya.

 

Şahbîyayîşê metayan yena manaya metaya tewr biqîmete. Wexto ke hewceyî ci pê bibo, o objeyê eşq, heskerdiş yan zî arezû ya; wexto ke hîna hewceyî ci pê nêmano, a bi hawayêkê hovî yena qetilkerdene. Kiştoxî bi zafî eşqê înan, pîyê înan yan zî birayê înan ê û na raştîye hetêkê bînî yê trajedî eşkera kena. Cinîye temasê cuyê kiştoxê xo kerdo, ci ra hes kerdo û bi ey reyde cuyaya. Cinîya ke derûdorê aye bi mergî dorpêçkerde yo, seba ke serê lingan bimano nêçar menda ke hînê hunerê îdarekerdişê camêrdan biba. No zî hetêkê bînî yê trajedî yo.

 

Nê rêzê kiştişan ke sey "cinîkiştiş" yenê namekerdene, qirkerdişê cinîyan o. Îlhamê xo pratîkanê kiştoxê kastî yê destpêkê tarîxî ra gêno. Camêrdê ke kiştoxê kastî yê, komelo komunal desteser kenê, kişenê, domanan û cinîyan esîr gênê. Domanî sey koleyan yenê pîlkerdene, cinîyî sey amûranê arezû yenê vînayene û benê koleyê xizmetkarî. Êyê ke xover danê yan zî bêkêr yenê hesibnayene, bêrehmî yenê kiştene. Binhişê camêrdan no qelskerdişê cinîyan rewa kerdo û heta ewro ramito. Wexto ke zulm cinîyan kenê, kişenê û sey amûran bi kar anê, ê kiryaranê xo nêpersenê; ê nê kerdişan sey heqê xo vînenê. Bêrêzîyêka zêde verba cinîyan de esta. Verê cû rêz estbi, la bi averşîyayîşê kapîtalîzmî ra o zî holê ra wedarîya. Zîhnîyetê kiştoxê kastî no yo. Hewce yo cinîyî nê zîhnîyetî weş nas bikerê, fam bikerê û goreyê ci biresê rastîya cuye.

 

Bi pawitişanê mi yê verênan girêdaye, Manîfesto de ma hewl da ke analîzêkê teorîkî serê na babete bikerê. Bingeyî de, hewce yo ke no bibo problemêkê bingeyên yê zanistîya komelî. Sosyolojîyêka raşte ganî problema cinîyan bida vernî. Sosyalîzmo rastîn ganî problema cinîyan esas bigêro. Heta sosyalîzmo rastîn ganî problema cinîyan ra dest pêbikero. Sosyalîzmo ke problema cinîyan ra dest pênêkero, nêeşkeno bibo sosyalîzmo rastîn yê azadîye, hemêne û demokrasîye. Eger heme problemê azadîye heta nika kêm mendibê yan zî binkewtibê; eger azadîya ferdan ra bigêro heta azadîya miletî problemê tewr bingeyênî hema zî babêtê munaqeşeyî bê; sebebo sereke yê nêyî o yo ke nêzîkbîyayîşê azadîwazî yê cinî-pawitoxî, bingeyê azadîye û bi ey reyde bingeyê azadîya komelkî ya serê bingeyê cinîyan, nêameyo esasgirewtene.

 

Heta nika tarîxî, bi taybetî zî tarîxê camêrdperestî, estbîyayîş, ontolojî û problemê cinîyan peygoş kerdê û cinîyî heqîqetê înan o tarîxî ra sey estbîyayîş dûr fîstê. Cinîyî mîtolojî, felsefe, dîn, zanist û sazîyanê komelkîyan de nêameyê vînayene. Pêro tarîxî de, dewrê modernîteye zî ke sey dewrê azadîyan yena namekerdene, cinîyî rastê cîyakerdişî ameyê. Ma waşt bi "jineolojî" na rewşe derbas bikerê. Sey îdeolojîyêka azadîya cinîyan, jineolojî dinya akademîk û çapemenîya averşîyaye ya dinya de bi hîrayî ameya munaqeşekerdene û bi tewrbîyayîşan dewlemend bîya. Eşkeno bêro vatene ke nê warî de averşîyayîşêko verbiçim virazîyayo. Bêguman destpêkêko rast ameyo ronayene. Labelê, ganî no tena sey destpêkêkê rastî bêro vînayene. Verçimkerdiş û xorînkerdişê na gama destpêkî ya raşte, nika ra pey bi çalakîya sîyasî ya pratîke mumkin o bêro destfîstene.

 

Awankerdişê komunî seba cuyêka azade girîng o. Bêguman, formulekerdişê problemî bi hawayêkê teorîkî zaf ercîyaye û hewce yo. Labelê, destfîstişê çareserîyanê pratîkan serê bingeyê prensîbanê saxleman seba cuyêka azade û birûmete girîng o. Cakerdişê pratîk yê teorîye komunalîzm o. Cuyêka azade û birûmete tena bi awankerdişê komunan her hetê cuye de eşkena bêra destfîstene. Cuya azade ya cinîyan û bi aye reyde zî ya komelî, bi rola awankere ya cinîyan û komunalîzmî ra girêdaye ya ke cinîyî pêşengîya aye kenê. Komunanê cinîyan ra bigêro heta heme hetanê cuye yê komelî de sey aborî, weşîye, perwerde, ziwan, kultur, ekolojî, hwd. rola awankere ya cinîyan zaf girîng a. Senî ke cinîyan prosesê komelkîbîyayîşo yewin yê merdimîye de komelo komunal o maysalar awan kerd, ê eşkenê ewro zî komunalîzmêkê neweyî, versîyonêkê modernîzekerdeyî yê nêyî zî pêk bîyarê. Coka, awankerdişê komunal ganî serî de berpirsîyarîya cinîyan bo.

 

Felsefeya bingeyêne ya Manîfestoyî serê nêzdîbîyayîşêkê wina de ya. Paradîgmayê Şaristanîya Demokratîke de jineolojî û çareserîyê ke serê nê bingeyî de yê bi hawayêkê rastî ameyê nîşandayene. Coka, dewrê vernîyê ma de, seba serkewtişê averşîyayîşê têgêrayîşê sosyalîstî yê neweyî, sosyalîzmê komelê demokratîkî û enternasyonalê neweyî, girîng o ke babet û azadîya cinîyan sey pêşînîye bêra ercnayene. Zaf girîng o ke her welat şert û mercanê xo yê taybetan sey xalêka destpêkî seba awankerdişê bername û rêxistinan bi kar bîyaro.

 

Têkoşînê ma yê estbîyayîş û azadîya şarê ma de ke ma goreyê şert û mercanê xo ramenê, bi vateyêkê bînî, famkerdişê ma yê modernîteya demokratîke de, ma no sey kemerê bingeyî, sey sêlingêkî, rojane kerdo. Têkoşîno pîl o ke nê warî de yeno ramitene û pratîkê ke vejîyayê hol zaf ercîyaye û tarîxî yê. Bêguman, erco tewr girîng yê azadîye xebat û hewldayîşanê ma yê şoreşgeran de cinîya azade ya. Girseya pîla cinîyan vejîyaya hol. No veravayê şêwazanê bînan yê cuyê klasîkî yo. Ganî cinîyî bingeyê komelê komunalî yê verênî newe bikerê. Ganî ê kulturê xudawenda dayîke aver berê. Ganî cinîyî bi îradeyê xo yê azadî xo aver berê.

 

Ez bi cinîyanê ciwanan reyde xebitîyaya. Seba mi, no her tim bîyo çimeyê cesaretî. Cinîyî çimeyê bingeyênî yê cuye yê. Ma vanê Cinîye Cuye Azadîye. Cinîyî awankerê rastînî yê aştîye yê. Cinîyî eşkenê aştî û demokrasîye bîyarê. Cinîyî eşkenê bi rayîrê komunalîzmî cuyêka newîye awa bikerê. Cinîye êdî nê şahbîyayîşê metayan a, êdî xudawenda azadîye ya û cuyêka nûjene û azade reyde rî bi rî ya. Dimayê hezaran serran ke sey şahbîyayîşê metayan derbaz kerdê, averşîyayîş ver bi xudawenda cuyê azade pratîkêko zaf birûmet û ercîyaye yo.

 

Dewro vernîye de, ganî na destkewtiya tarîxîye û birûmete sey bingeyê her çîyî bêra awankerdene. Tam tîya de ganî ma qala felsefeya "Cinî, Cuye, Azadîye" bikerê. Xala destpêkerdişê make serê na felsefeyî de ya, hîna zêde verbiçim û gandarkerdişê aye, bingeyê heme ercanê pîrozan, gamanê sîyasîyan yê azadîwazan û heta çareserîya heme problemanê nika esteyan pêk ana. Averşîyayîşê ke nê warî de ameyê kerdene zaf ercîyayê. Eşkera yo ke ganî ma dest ra çi bêro ma bikerê ke seserra bêra biba seserra azadîya cinîyan. Tu zehmetîye nêeşkena hendê o têkoşîn ercîyayî bo ke verba kulturê tecawizî yê ke tarîxê ci şino heta des hezaran serran verê cû yeno dayene.

 

Ez Sosyalîzmo Demokratîk yê Komelî û têkoşînê xudawenda azade selam kena. Ez bawer kena ke nê meşê pîroze do roje bi roje bi serkewtişêkê pîlêrî aver şiro.

 

Bi nê fîkir û ramanan, ez 8ê Adare Roja Cinîyan a Mîyanneteweyîye pîroz kena, Têkoşînê Cinîyanê Azadan selam kena û heme cinîyê ke nê têkoşînî de ca gênê, înan rê serkewtiş wazena.

 

8 Adare 2026

 

Abdullah OCALAN“